Hakkında · İÜ Gözlemevi Güneş Gözlemleri

Tarihçe

Türkiye’de ilk olarak 1945 yılında İstanbul Üniversitesi Gözlemevi’nde başlatılan ve başlangıçta 10 cm’lik bir projeksiyon diski üzerinde Güneş leke gruplarının yerlerini işaretlemekten ibaret olan sistematik Güneş gözlemleri, sonradan 25 cm’lik izdüşüm görüntüsü üzerinde yapılan daha ayrıntılı fotosfer çizimleriyle devam ettirilmiş ve buna Lyot filtresinin kullanıldığı dar bant H-alfa kromosfer gözlemleri de eklenerek günümüze kadar gelmiştir.

Gözlemevimizde Güneş’in fotosfer ve kromosfer tabakaları halen, 30 cm açıklıklı bir astrografın gövdesine bağlı bulunan 13 cm × 200 cm ve 12 cm × 232 cm açıklık ve odak uzaklıklı iki refraktör yardımıyla, hava şartlarının müsait olduğu her gün gözlenerek çizim ve fotoğraflama yoluyla kaydedilmektedir. Arşivdeki en eski sayısallaştırılmış çizim 04.12.1950 tarihlidir.

Fotosfer Gözlemleri

Güneş’in görünür yüzeyini temsil eden fotosfer (ışıkküre) tabakasının çizimi ve takibi Gözlemevimizin düzenli gözlemsel faaliyetlerindendir.

Fotosfer gözlem düzeneği — Odak arkası gözlem tablası üzerine izdüşürülmüş fotosfer görüntüsü ve taşıyıcı astrografın beraberinde bulunan fotosfer teleskopu.

Çizimlerin değerlendirilmesi bölümümüzde geliştirilen Rasat Değerlendirme Sistemi (RDS) programı vasıtasıyla bilgisayar ortamında gerçekleştirilmekte, bu suretle gözleme ait Güneş parametreleri (P, B₀ ve L₀) ile Güneş leke gruplarının helyografik koordinatları ve uzanımları hesaplanmakta, elde edilen değerler leke sınıflaması, gözlem ve gözlemci bilgileriyle birlikte kaydedilmektedir.

Rasat Değerlendirme Sistemi ekranı — Gözlemlerin indirgemesinde kullanılan Rasat Değerlendirme Sistemi programına ait örnek bir görüntü.

Gözlem bilgileri ve sonuçları günlük olarak bu sayfalara aktarılmaktadır: aylık rapor, leke grupları, çizim arşivi.

Kullanılan büyüklükler

R = 10g + f: Wolf rölatif sayısı (g: grup sayısı, f: leke sayısı)
P, B₀, L₀: Güneş dönme ekseninin konum açısı, disk merkezinin helyografik enlemi ve Carrington boylamı
Grup sınıfı: McIntosh sınıflaması (ör. DAI, HSX)
B, L, ΔL: Grubun helyografik enlemi, boylamı ve merkez meridyene uzaklığı (E/W)
Görüntü kalitesi: 1 (en kötü) – 5 (en iyi)

Kromosfer Gözlemleri

Güneş’in kromosfer (renkküre) tabakasının takibi ve fotoğraflanması düzenli gözlemsel faaliyetlerimizin bir başka örneğidir. 1956 yılında satın alınan Hα-Lyot filtresi ile başlatılan ve yakın zamana kadar klasik fotoğrafçılıkla sürdürülen kromosfer gözlemleri, günümüzde gelişmiş bir Hα elektronik filtresi ve astronomik CCD kamera eşliğinde sayısal görüntüleme ile devam ettirilmektedir.

Kromosfer gözlem sistemi — Ekvatoral yerleşimli taşıyıcı astrografa bağlı kromosfer (aşağıda) ve fotosfer (yukarıda) gözlem sistemleri.

Kromosfer, havanın müsait olduğu her gün Hidrojen-Alfa çizgisi merkezli dar bir dalga boyu aralığında gözlenmekte ve fotoğraflanmaktadır. Böylece başlıca, her biri önemli aktivite göstergeleri olan flerler (parlamalar), filamentler ve protüberanslar çalışılmaktadır. Sistem; D = 30 cm, f = 150 cm’lik taşıyıcı astrografın üzerindeki 12 cm açıklıklı, 232 cm odak uzaklıklı (f/19) kırıcı teleskopa kuruludur. Tüm sayısal H-alfa görüntüleri ve Coronado filmleri H-α Arşivi’ndedir; Güneş’in güncel etkinliği (parlamalar, kütle atımları, jeomanyetik fırtınalar) için Uzay Havası sayfasına bakınız.

Kromosfer görüntüleri 2011–2015 (eski sitedeki “son kayıt” görüntüleri)

Veriyi kullanma

Tüm gözlemler JSON / CSV veri servisi üzerinden indirilebilir. Çalışmalarınızda İstanbul Üniversitesi Gözlemevi güneş lekesi verilerini kullanırsanız lütfen şu açıklamayı ekleyiniz: “Bu çalışmada İstanbul Üniversitesi Gözlemevi Güneş Leke Gözlemleri’nden faydalanılmıştır.”

Uluslararası yayınlarda İngilizce açıklama: “This research has made use of Istanbul University Observatory Sunspot Observations.”